Gæti Ísland fengið undanþágur frá einhverjum reglum Evrópusambandsins?

Lögfræðilega svarið er já. Það er lagalega mögulegt að semja við ESB um sérreglur, sem geta falið í sér undanþágur frá reglum ESB, tímafresti eða aðrar sérlausnir.

Grunnsáttmálar ESB gera ráð fyrir að skilmálar aðildar og, eftir atvikum, aðlögun á grunnsáttmálunum, komi fram í aðildarsamningi. Ákvæði um þetta er að finna í 49. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins. Ýmis dæmi eru um að ný aðildarríki fái undanþágur eða sérlausnir viðurkenndar í aðildarsamningi. Eitt dæmi er að samkvæmt aðildarsamningum Svíþjóðar og Finnlands er heimilt að veita sérstaka ríkisstyrki fyrir landbúnaðarsvæði norðan við 62. breiddargráðu, þótt slíkir ríkisstyrkir séu almennt óheimilir samkvæmt landbúnaðarstefnu ESB.

Pólitíska svarið við þessari spurningu er flóknara. Til þess að tryggja að öll ESB-ríki fylgi sömu leikreglum hefur pólitísk stefna ESB verið sú að ný aðildarríki fái ekki að velja og hafna úr regluverki sambandsins. Sumir hafa bent á að þótt til séu dæmi um að ríki hafi fengið undanþágur eða sérlausnir í aðildarsamningum þá eigi þau ekki lengur við eða séu ekki sambærileg þeim sérreglum sem Ísland myndi fara fram á nú. Aðrir hafa bent á að Ísland sé í annarri stöðu en þau ríki sem hafa gengið í sambandið á síðustu áratugum sem veiti meira svigrúm til samninga. Allar þessar röksemdir snúast um pólitískt mat á því hvað sé líklegast að gerist ef Ísland og ESB ræða saman. Ekki er hægt að segja til um það fyrir fram með vissu.