Spurningar og svör

Verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla?

Aðildarviðræður

Verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla?

Í stuttu máli

Ríkisstjórnin hefur boðað að ef samningar náist við ESB þá verði haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort Ísland eigi að samþykkja aðildarsamninginn og gerast þar með aðildarríki að ESB.

Ef aðildarviðræðum lýkur með því að aðildarsamningur liggur fyrir þá hefur ríkisstjórnin boðað að haldin verði önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort Ísland eigi að samþykkja samninginn og gerast þar með aðildarríki að Evrópusambandinu.

Það er ekki lagaleg skylda að halda þá þjóðaratkvæðagreiðslu. Ákvörðun um það yrði í höndum Alþingis, eftir atvikum að frumkvæði ríkisstjórnar. Yfirlýsingar núverandi ríkisstjórnar um þessa fyrirætlan hafa hins vegar verið afdráttarlausar.

Það má einnig minna á að í tengslum við stjórnarskrárbreytingu, sem væri nauðsynleg áður en Ísland gerðist aðildarríki ESB, þyrfti að halda alþingiskosningar.

Sjá nánar svörin við eftirfarandi spurningum:

Hvernig verður aðildarsamningur bindandi fyrir Ísland?

Hvað þarf að gerast til að Ísland gangi í ESB?

Efnið á þessari síðu var gefið út þann 6. júlí 2026.

Hvað viltu vita meira?

Til baka í allar spurningar

Hvernig er ESB ólíkt öðru alþjóðasamstarfi?

ESB felur í sér nána samvinnu aðildarríkjanna á mörgum sviðum. Með ESB er komið á sérstöku lagakerfi og aðildarríkin fela stofnunum ESB ákveðið yfirþjóðlegt vald.

Hver er munurinn á ESB og EES?

Meginmunurinn á aðild að EES-samningnum og aðild að ESB felst annars vegar í því að fleiri málefni heyra undir Evrópusambandið heldur en EES-samninginn. Hins vegar felst munurinn í því hvernig reglurnar verða bindandi innanlands, hvaða stöðu þær hafa gagnvart löggjöf aðildarríkjanna og hver hefur það hlutverk að framfylgja þeim.

Hvað er EES?

EES er skammstöfun fyrir Evrópska efnahagssvæðið.

Er hægt að ganga úr ESB?

Já. Upphaflega fylgdi Grænland Danmörku inn í samstarfið en gekk úr því árið 1985. Þá gekk Bretland úr ESB árið 2020 eftir þjóðaratkvæðagreiðslu þar í landi árið 2016.

Hvaða lönd eru í ESB?

Aðildarríki ESB eru nú tuttugu og sjö.

Hvað er ESB?

Evrópusambandið, eða ESB, er stjórnmála- og efnahagsbandalag tuttugu og sjö Evrópuríkja.

Þyrfti að breyta stjórnarskránni áður en Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu?

Já. Í íslensku stjórnarskránni er ekki að finna stoð fyrir því framsali ríkisvalds sem fælist í aðild Íslands að ESB. Hins vegar geta aðildarviðræður farið fram áður en breytingar eru gerðar á stjórnarskránni.

Stjórnarskráin og ESB

Þarf ég að taka afstöðu til þess hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið?

Þjóðaratkvæðagreiðslan fjallar um aðildarviðræður við ESB, ekki inngöngu í ESB.

Aðildarviðræður

Hver eru markmið Íslands í aðildarviðræðum?

Formleg samningsafstaða á hverju málefnasviði verður mótuð ef aðildarviðræður hefjast að nýju. Áhersluatriði varðandi markmið Íslands liggja þó fyrir.

Aðildarviðræður

Hvað er aðildarsamningur?

Aðildarsamningur er samningur milli annars vegar umsóknarríkis (Íslands) og hins vegar ESB og allra aðildarríkja þess um inngöngu nýs ríkis í Evrópusambandið.

Aðildarviðræður

Er hægt að hætta við aðildarviðræður eftir að þær hefjast?

Já. Ríkisstjórn og Alþingi á hverjum tíma hafa forræði á aðildarviðræðum.

Aðildarviðræður

Hvað þarf Ísland að gera á meðan aðildarviðræður eiga sér stað?

Til að ljúka aðildarviðræðum með samningi þyrfti Ísland að uppfylla þau viðmið sem Evrópusambandið setti í aðildarviðræðunum og ná samkomulagi um sérlausnir. Ekkert lagasetningarvald, framkvæmdarvald eða dómsvald yrði fært til Evrópusambandsins meðan á aðildarviðræðum stæði.

Aðildarviðræður

Hvernig verður aðildarsamningur bindandi fyrir Ísland?

Með fullgildingu ráðherra og Alþingis. Einnig þarf að breyta stjórnarskránni og ríkisstjórnin hefur boðað að haldin verði önnur þjóðaratkvæðagreiðsla.

Aðildarviðræður

Gæti Ísland fengið undanþágur frá einhverjum reglum Evrópusambandsins?

Lögfræðilega svarið er já. Pólitíska svarið er flóknara.

Aðildarviðræður

Hversu stóran hluta af reglum Evrópusambandsins er Íslandi nú þegar skylt að innleiða vegna EES-samningsins?

Veigamiklir hlutar regluverks ESB falla undir EES-samninginn. Hversu hátt hlutfall það er fer eftir því hvaða reikningsaðferð er notuð.

Aðildarviðræður

Um hvaða málefni snúast viðræður?

Aðildarviðræður eru skipulagðar út frá regluverki ESB sem skipt er í 35 mismunandi kafla eftir málefnasviðum.

Aðildarviðræður

Hvernig færu aðildarviðræður fram?

Reglum ESB er skipt upp í 35 kafla eftir málefnasviðum. Viðræður fara fram um hvern kafla fyrir sig. Markmiðið er að kanna getu Íslands til að uppfylla þær skuldbindingar sem felast í aðild að ESB, undirbúa inngöngu í ESB og að ræða sérlausnir, tímafresti og aðrar sérreglur sem átt gætu við.

Aðildarviðræður

Hvað kosta aðildarviðræður?

Samkvæmt kostnaðaráætlun utanríkisráðuneytisins er líklegur kostnaður 1.895 milljónir króna. Kostnaðaráætlunin er þó háð óvissu.

Aðildarviðræður

Hvað taka aðildarviðræður langan tíma?

Íslensk stjórnvöld hafa áætlað u.þ.b. eitt og hálft til tvö ár en nákvæm lengd viðræðna er óviss.

Aðildarviðræður

Hvað eru aðildarviðræður?

Aðildarviðræður snúast um það hvernig Ísland getur fullnægt þeim skuldbindingum sem fylgja því að vera aðildarríki Evrópusambandsins. Viðræðurnar snúast einnig um sérlausnir sem gætu átt við um Ísland.

Aðildarviðræður

Hvað þarf að gerast til að Ísland gangi í ESB?

Ef farið verður í aðildarviðræður og aðildarsamningur er gerður þarf að stíga ýmis frekari skref áður en Ísland yrði aðildarríki ESB. Meðal annars þyrfti að breyta stjórnarskránni og ríkisstjórnin hefur boðað að haldin yrði önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um þann aðildarsamning sem fyrir lægi.

Þjóðaratkvæðagreiðslan

Er niðurstaðan bindandi?

Nei, niðurstaðan er ekki lagalega bindandi heldur ráðgefandi. En ríkisstjórnin hefur boðað að niðurstöðunni verði fylgt.

Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvað gerist ef meirihluti kjósenda segir „nei“?

Þá munu aðildarviðræður við Evrópusambandið ekki hefjast á ný.

Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvað gerist ef meirihluti kjósenda segir „já“?

Þá munu aðildarviðræður við Evrópusambandið hefjast á ný.

Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvaða svarkostir eru í boði?

Á kjörseðlinum eru tveir svarkostir: „já“ og „nei“.

Þjóðaratkvæðagreiðslan

Af hverju er talað um að „hefja á ný“ aðildarviðræður?

Vegna þess að það fóru fram aðildarviðræður við Evrópusambandið á árunum 2010–2013.

Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvað stendur á kjörseðlinum?

„Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið? □ Já □ Nei“

Þjóðaratkvæðagreiðslan

Um hvað erum við að kjósa?

Tilgangurinn er að fá fram afstöðu þjóðarinnar til þess hvort Ísland eigi að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Þjóðaratkvæðagreiðslan