Heim
Spurningar og svör
Um hvað erum við að kjósa?
Þjóðaratkvæðagreiðslan
Loka

Um hvað erum við að kjósa?

Í stuttu máli

Tilgangurinn er að fá fram afstöðu þjóðarinnar til þess hvort Ísland eigi að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Lengra svar

Alþingi ákvað að þjóðaratkvæðagreiðslan skyldi fara fram og ákvað orðalag þeirrar spurningar sem kjósendur greiða atkvæði um.

Á þessari síðu eru nánari upplýsingar um þjóðaratkvæðagreiðsluna, málefnið og hvaða afleiðingar niðurstöðurnar „já“ og „nei“ hafa.

Þjóðaratkvæðagreiðslan fjallar um aðildarviðæður, ekki um það hvort Ísland verði aðili að ESB.

Ef niðurstaðan verður „já“ hefjast aðildarviðræður á ný. Það gæti að lokum leitt til þess að Ísland gangi í Evrópusambandið.

Þjóðaratkvæðagreiðslan er þó ekki endanleg ákvörðun um það. Ýmis fleiri skref þyrfti að stíga, m.a. þyrfti að breyta stjórnarskránni og ríkisstjórnin hefur boðað að önnur þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin um hvort Ísland eigi að gerast aðili að ESB.

Ef niðurstaðan verður „nei“ hefjast aðildarviðræður ekki á ný og Ísland verður ekki aðili að Evrópusambandinu (a.m.k. ekki á næstunni).

Efnið á þessari síðu var gefið út þann 6. júlí 2026.

Hvað viltu vita meira?

Til baka í allar spurningar

Hvernig er ESB ólíkt öðru alþjóðasamstarfi?

ESB felur í sér nána samvinnu aðildarríkjanna á mörgum sviðum. Með ESB er komið á sérstöku lagakerfi og aðildarríkin fela stofnunum ESB ákveðið yfirþjóðlegt vald.
Skoða svar
ESB og EES

Hver er munurinn á ESB og EES?

Meginmunurinn á aðild að EES-samningnum og aðild að ESB felst annars vegar í því að fleiri málefni heyra undir Evrópusambandið heldur en EES-samninginn. Hins vegar felst munurinn í því hvernig reglurnar verða bindandi innanlands, hvaða stöðu þær hafa gagnvart löggjöf aðildarríkjanna og hver hefur það hlutverk að framfylgja þeim.
Skoða svar
ESB og EES

Hvað er EES?

EES er skammstöfun fyrir Evrópska efnahagssvæðið.
Skoða svar
ESB og EES

Er hægt að ganga úr ESB?

Já. Upphaflega fylgdi Grænland Danmörku inn í samstarfið en gekk úr því árið 1985. Þá gekk Bretland úr ESB árið 2020 eftir þjóðaratkvæðagreiðslu þar í landi árið 2016.
Skoða svar
ESB og EES

Hvaða lönd eru í ESB?

Aðildarríki ESB eru nú tuttugu og sjö.
Skoða svar
ESB og EES

Hvað er ESB?

Evrópusambandið, eða ESB, er stjórnmála- og efnahagsbandalag tuttugu og sjö Evrópuríkja.
Skoða svar
ESB og EES

Þyrfti að breyta stjórnarskránni áður en Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu?

Já. Í íslensku stjórnarskránni er ekki að finna stoð fyrir því framsali ríkisvalds sem fælist í aðild Íslands að ESB. Hins vegar geta aðildarviðræður farið fram áður en breytingar eru gerðar á stjórnarskránni.
Skoða svar
Stjórnarskráin og ESB

Þarf ég að taka afstöðu til þess hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið?

Þjóðaratkvæðagreiðslan fjallar um aðildarviðræður við ESB, ekki inngöngu í ESB.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hver eru markmið Íslands í aðildarviðræðum?

Formleg samningsafstaða á hverju málefnasviði verður mótuð ef aðildarviðræður hefjast að nýju. Áhersluatriði varðandi markmið Íslands liggja þó fyrir.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla?

Ríkisstjórnin hefur boðað að ef samningar náist við ESB þá verði haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort Ísland eigi að samþykkja aðildarsamninginn og gerast þar með aðildarríki að ESB.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvað er aðildarsamningur?

Aðildarsamningur er samningur milli annars vegar umsóknarríkis (Íslands) og hins vegar ESB og allra aðildarríkja þess um inngöngu nýs ríkis í Evrópusambandið.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Er hægt að hætta við aðildarviðræður eftir að þær hefjast?

Já. Ríkisstjórn og Alþingi á hverjum tíma hafa forræði á aðildarviðræðum.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvað þarf Ísland að gera á meðan aðildarviðræður eiga sér stað?

Til að ljúka aðildarviðræðum með samningi þyrfti Ísland að uppfylla þau viðmið sem Evrópusambandið setti í aðildarviðræðunum og ná samkomulagi um sérlausnir. Ekkert lagasetningarvald, framkvæmdarvald eða dómsvald yrði fært til Evrópusambandsins meðan á aðildarviðræðum stæði.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvernig verður aðildarsamningur bindandi fyrir Ísland?

Með fullgildingu ráðherra og Alþingis. Einnig þarf að breyta stjórnarskránni og ríkisstjórnin hefur boðað að haldin verði önnur þjóðaratkvæðagreiðsla.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Gæti Ísland fengið undanþágur frá einhverjum reglum Evrópusambandsins?

Lögfræðilega svarið er já. Pólitíska svarið er flóknara.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hversu stóran hluta af reglum Evrópusambandsins er Íslandi nú þegar skylt að innleiða vegna EES-samningsins?

Veigamiklir hlutar regluverks ESB falla undir EES-samninginn. Hversu hátt hlutfall það er fer eftir því hvaða reikningsaðferð er notuð.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Um hvaða málefni snúast viðræður?

Aðildarviðræður eru skipulagðar út frá regluverki ESB sem skipt er í 35 mismunandi kafla eftir málefnasviðum.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvernig færu aðildarviðræður fram?

Reglum ESB er skipt upp í 35 kafla eftir málefnasviðum. Viðræður fara fram um hvern kafla fyrir sig. Markmiðið er að kanna getu Íslands til að uppfylla þær skuldbindingar sem felast í aðild að ESB, undirbúa inngöngu í ESB og að ræða sérlausnir, tímafresti og aðrar sérreglur sem átt gætu við.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvað kosta aðildarviðræður?

Samkvæmt kostnaðaráætlun utanríkisráðuneytisins er líklegur kostnaður 1.895 milljónir króna. Kostnaðaráætlunin er þó háð óvissu.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvað taka aðildarviðræður langan tíma?

Íslensk stjórnvöld hafa áætlað u.þ.b. eitt og hálft til tvö ár en nákvæm lengd viðræðna er óviss.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvað eru aðildarviðræður?

Aðildarviðræður snúast um það hvernig Ísland getur fullnægt þeim skuldbindingum sem fylgja því að vera aðildarríki Evrópusambandsins. Viðræðurnar snúast einnig um sérlausnir sem gætu átt við um Ísland.
Skoða svar
Aðildarviðræður

Hvað þarf að gerast til að Ísland gangi í ESB?

Ef farið verður í aðildarviðræður og aðildarsamningur er gerður þarf að stíga ýmis frekari skref áður en Ísland yrði aðildarríki ESB. Meðal annars þyrfti að breyta stjórnarskránni og ríkisstjórnin hefur boðað að haldin yrði önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um þann aðildarsamning sem fyrir lægi.
Skoða svar
Þjóðaratkvæðagreiðslan

Er niðurstaðan bindandi?

Nei, niðurstaðan er ekki lagalega bindandi heldur ráðgefandi. En ríkisstjórnin hefur boðað að niðurstöðunni verði fylgt.
Skoða svar
Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvað gerist ef meirihluti kjósenda segir „nei“?

Þá munu aðildarviðræður við Evrópusambandið ekki hefjast á ný.
Skoða svar
Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvað gerist ef meirihluti kjósenda segir „já“?

Þá munu aðildarviðræður við Evrópusambandið hefjast á ný.
Skoða svar
Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvaða svarkostir eru í boði?

Á kjörseðlinum eru tveir svarkostir: „já“ og „nei“.
Skoða svar
Þjóðaratkvæðagreiðslan

Af hverju er talað um að „hefja á ný“ aðildarviðræður?

Vegna þess að það fóru fram aðildarviðræður við Evrópusambandið á árunum 2010–2013.
Skoða svar
Þjóðaratkvæðagreiðslan

Hvað stendur á kjörseðlinum?

„Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið? □ Já □ Nei“
Skoða svar
Þjóðaratkvæðagreiðslan