Hversu stóran hluta af reglum Evrópusambandsins er Íslandi nú þegar skylt að innleiða vegna EES-samningsins?
Í stuttu máli
Lengra svar
Staða Íslands er ólík stöðu annarra ríkja sem sótt hafa um aðild að Evrópusambandinu á síðustu árum, einkum vegna EES-samningsins. Með EES-samningnum tekur Ísland þátt í innri markaði ESB þar sem samræmdar reglur gilda um frjálst flæði vinnuafls, vöru, þjónustu og fjármagns yfir landamæri, ásamt fleiri viðfangsefnum. Ísland hefur því nú þegar skuldbundið sig til að innleiða mikilvæga þætti regluverks ESB í íslensk lög.
Það er þó ekki einfalt að segja með einni prósentutölu hversu stór hluti af regluverki ESB fellur undir EES-samninginn. Það fer eftir því hvað er talið með og hvernig mælt er. Það getur til dæmis skipt máli hvort litið er til allra ESB-gerða sem samþykktar eru á tilteknu tímabili eða til þess regluverks sem gildir á innri markaðnum á hverjum tíma. Einnig skiptir máli hvort allar reglur fái jafnt vægi í mælingunni eða hvort tekið sé tillit til þess hversu umfangsmiklar og mikilvægar þær séu.
Sé litið til aðildarviðræðna við ESB hefur verið bent á að 21 af 35 samningsköflum aðildarviðræðna (60%) falli að hluta eða í heild undir gildissvið EES-samningsins. Það þýðir að stór hluti þeirra málefnasviða sem fjallað er um í aðildarviðræðum tengist reglum sem Ísland hefur þegar tekið upp í íslensk lög eða er skuldbundið til að taka upp vegna EES-samningsins.
Sé hins vegar horft til þess hversu margar ESB-gerðir hafa verið teknar upp í EES-samninginn verður hlutfallið lægra. Í skýrslu utanríkisráðuneytisins hefur til dæmis komið fram að á tímabilinu 1994–2016 hafi 13,4% af heildarfjölda þeirra gerða sem ESB samþykkti fallið undir EES-samninginn. Sú tala nær til fjölda gerða en segir ekki til um mikilvægi þeirra.
Auk EES-samningsins tekur Ísland þátt í öðru samstarfi við ESB, þ.m.t. Schengen-samstarfinu um landamæri, vegabréfaeftirlit og tengd málefni. Þar gilda einnig reglur sem Ísland hefur skuldbundið sig til að taka upp, þótt þær falli ekki undir EES-samninginn.
Niðurstaðan er því sú að ekki er til ein tala sem segir til um hversu mikið af regluverki ESB Íslandi er nú þegar skylt að innleiða. Það er þó rétt að segja að Ísland innleiði nú þegar veigamikla hluta regluverks ESB vegna EES-samningsins og annarra samninga við ESB.