Meginmunurinn á aðild að EES-samningnum og aðild að ESB felst annars vegar í því að fleiri málefni heyra undir Evrópusambandið heldur en EES-samninginn. Hins vegar felst munurinn í því hvernig reglurnar verða bindandi innanlands, hvaða stöðu þær hafa gagnvart löggjöf aðildarríkjanna og hver hefur það hlutverk að framfylgja þeim. Með nokkurri einföldun má lýsa meginmuninum með eftirfarandi töflu:
Skrunaðu til hægri til að sjá meira af töflunni.
|
EES-samningurinn |
Evrópusambandið |
| Hvaða reglur? |
Reglur innri markaðarins.
Ísland tekur einnig þátt í Schengen-samstarfinu um landamæraeftirlit og ýmsum öðrum ESB-verkefnum utan EES.
Samtals eru þetta veigamiklir hlutar regluverks ESB.
|
Víðtækara samstarf en EES-samningurinn.
Helstu viðbætur:
- tollar
- gjaldmiðill (evran)
- utanríkis- og varnarstefna (kemur þó ekki í stað varnarstefnu aðildaríkjanna sjálfra)
- landbúnaður
- sjávarútvegur
- og fleira
|
| Hvernig öðlast reglur gildi innanlands? |
Alþingi eða íslensk stjórnvöld binda reglur sem eiga uppruna í ESB í lög eða reglugerðir. Þetta er skylda samkvæmt EES-samningnum. |
Reglur ESB geta tekið gildi og haft áhrif beint í aðildarríkjunum án aðkomu innlendra stofnana, þótt það gildi ekki í öllum tilvikum.
Reglur ESB ganga almennt framar reglum aðildarríkjanna (hafa forgangsáhrif).
|
| Hvernig er reglum framfylgt? |
Íslensk stjórnvöld framfylgja reglunum en í ákveðnum tilvikum fara Eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstóllinn með valdheimildir. |
Innlend stjórnvöld aðildarríkja framfylgja mörgum reglum en stofnanir ESB, einkum Framkvæmdastjórnin og Dómstóll ESB, hafa mikilvægt hlutverk við framkvæmd reglna, eftirlit og úrlausn deilumála. |
| Framsal valds? |
Ísland framselur ekki vald á sama hátt og aðildarríki ESB gera. Ísland er engu að síður skuldbundið til að innleiða þær reglur ESB sem falla undir EES-samninginn í íslensk lög. |
Aðildarríki fela stofnunum ESB vald í ákveðnum málaflokkum.
Á sumum sviðum fer ESB eitt með völdin. Í öðrum málaflokkum skiptast völdin milli ESB og aðildarríkjanna á ákveðinn hátt.
|
| Þátttaka í gerð reglna |
Ísland á ekki fulltrúa með atkvæðisrétt í stofnunum ESB sem setja reglurnar.
Ísland getur þó komið sjónarmiðum sínum á framfæri á undirbúningsstigi.
|
Aðildarríki eiga fulltrúa í stofnunum ESB.
Á sumum málefnasviðum þurfa öll ríki að vera sammála um reglusetningu en meginreglan er að aukinn meirihluti dugar.
|
| Helstu stofnanir |
Eftirlitsstofnun EFTA, sameiginlega EES-nefndin og EFTA-dómstóllinn. |
Leiðtogaráðið, Ráðherraráðið, Evrópuþingið, Framkvæmdastjórnin, Dómstóll ESB og Seðlabanki Evrópu. |