Hvað þarf Ísland að gera á meðan aðildarviðræður eiga sér stað?
Í stuttu máli
Lengra svar
Ísland uppfyllir nú þegar grunnskilyrði til þess að gerast aðili að ESB þar sem landið er lýðræðisríki með trygga stofnanaumgjörð og virkt markaðshagkerfi.
Ekkert lagasetningarvald, framkvæmdarvald eða dómsvald færist til Evrópusambandsins þótt aðildarviðræður eigi sér stað. Aðildarviðræður við ESB breyta því þó ekki að Ísland þarf að taka upp sumar reglur ESB í gegnum EES-samninginn sem Ísland er nú þegar aðili að.
Það er hins vegar ljóst að vegna aðildarviðræðna þurfa íslensk stjórnvöld að sinna verkefnum sem þau þyrftu annars ekki að sinna. Þannig mun vinna og tími fara í viðræðurnar sjálfar og verkefni tengd þeim, eins og sést af kostnaðaráætlun utanríkisráðuneytisins. Sem dæmi um slíka vinnu má nefna greiningu á íslenskum lögum og samanburði við reglur Evrópusambandsins, mótun samningsafstöðu á mismunandi málefnasviðum, ýmis samskipti við fulltrúa ESB, þýðingu á ýmsum gögnum o.s.frv. Þessi vinna yrði að mestu leyti í höndum starfsfólks ráðuneyta og annarra opinberra stofnana.
Í aðildarviðræðum setur Evrópusambandið fram viðmið sem umsóknarríki er ætlað að koma til móts við áður en viðræður um tiltekinn samningskafla hefjast eða þeim lýkur. Slík viðmið geta til dæmis varðað stjórnsýslulega getu ríkisins til að innleiða og framkvæma reglur ESB, eða áætlanir um hvernig tiltekið regluverk yrði tekið upp og kæmi til framkvæmdar í kjölfar inngöngu í sambandið. Ekki liggur fyrir hvernig þessi viðmið myndu verða ef aðildarviðræður Íslands og ESB fara af stað að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Ekki er hægt að útiloka að fulltrúar ESB í aðildarviðræðunum muni setja það viðmið að Ísland geri breytingar á lögum eða stjórnkerfi áður en aðildarviðræður eru kláraðar. Íslensk stjórnvöld hafa þó lýst því yfir að stefnt sé að því verklagi að Ísland ráðist ekki í breytingar á opinberum stofnunum eða lagabreytingar fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning.
Á meðan aðildarviðræður ættu sér stað myndu lagaskuldbindingar Íslands gagnvart ESB áfram grundvallast á EES-samningnum og öðrum samningum sem Ísland er þegar aðili að.